و اما نقش یزد و یزدی­ها در ایجاد قنات در کویر و نیز سایر نقاط ایران نقش بسیار مهمی بوده است. در بسیاری از مناطق خشک ایران اغلب این مهاجرین یزدی بوده­اند که در ایجاد و ترمیم کاریزها نقش مهمی ایفا کرده­اند. در نتیجه نام یزد با آب و قنات و فنون آن عجین شده است. ازهمین­رو، از موزه آب گرفته تا دانشکده قنات تفت، و نیز زیارتگاه "پیرسبز" یا "چک چک" همه با یزد پیوند دارد.

 
 

مگر در هیچ نقطۀ دیگری از جهان مردم سه­هزارسال پیش در پی جستجوی آب زمین را کاویده­اند؟ آیا در هیچ نقطۀ جهان سه­هزار رشته قنات فعال وجود دارد؟ نه تنها قنات، بلکه یک چکۀ آب اگر از صخرۀ کوهی بچکد در یزد نامش "چک چک" می­شود. "چک چک" که زیارتگاه زرتشتیان جهان است، حکایت از همین معنی دارد.

اینکه ۷۰ درصد کرۀ خاکی را آب فراگرفته باشد برای کویرنشینان که از یک قطرۀ آن بی بهره اند، تفاوتی ندارد. چون آنها ناگزیرند آب را از دل زمین درآورند و با نوعی فناوری پیچیده به شهرها و روستاهای خود برسانند. اما آبی که آنها از دل زمین در می­آورند مثل اشک چشم است. زلال و شفاف و گوارا. خیلی نیاز به تصفیه هم ندارد، چون زمین و خاک آن را به اندازۀ کافی تصفیه می­کند.
 مردمان یزد با همین آبی که از دل زمین در آورده­اند درطی قرون و اعصار آسیاب های خود را گردانده­اند، زیرزمین­های خود را خنک نگه داشته­اند، از سردابۀ بادگیرها عبور داده­اند و در آن گرمای نفس­بر چنان خنکایی ساخته­اند که کولرهای زمان ما در برابر آن عرق شرم بر جبین می آورند.
همین دانستن قدر آب است که مردم یزد و اردکان را واداشته از دو سه هزارۀ پیش "ساعت ستاره ای" برای تقسیم آب اختراع کنند. یعنی میراب­هایی داشته­اند که از روی حرکت ستارگان آب قنات­ ها را تقسیم می­کردند، به نحوی که هر کس و هر باغ به قدر سهم خود از آب بهره­مند می­شد و حق هیچ­کس و هیچ باغ ضایع نمی­گردید. سعدی می گفت ارزش برکه­های آب را از کاروانی بپرس که در بیابان­ها سرگردان است و اضافه می­کرد که "تو قدر آب چه دانی که در کنار فراتی؟".

 
 
 

آنطور که در جزوه راهنمای موزه نوشته شده، آغاز زندگی همراه با آبادانی در مناطق بیابانی با حفر کاریز یا قنات توام بوده است و این ابداع جالب که زاییده اندیشه نیاکان ماست و آغاز تمدن کاریزی است و مایه آفرینش حیات و آبادی و خرمی است باید پاس داشته شود و به نسل های امروز و فردا معرفی شود. به ویژه آنکه استان یزد با برخورداری از سه­ هزار رشته قنات فعال و پذیرای طولانی ترین قنوات، هنوز که هنوز است جایگاه ویژه‌ای در زمینۀ استحصال و تأمین آب­های زیرزمینی در کشور را دارد.

موزۀ آب یزد در اردی­بهشت ماه ۱۳۷۹ (۲۰۰۰ میلادی) ایجاد گردید تا علاقه­مندان و پژوهشگران بتوانند با ورود به این فضا مجموعه­ای را در ارتباط با فناوری قنات و زمینه­های وابسته به آن ببینند.